Oorlogsmonument ‘Exhortare’

Het monument ‘Exhortare’ is gemaakt in opdracht van de gemeente Twenterand. Het is gemaakt in een marmeren blok dat ongeveer 25.000 kg weegt en 3 meter hoog x 2,5 meter breed en één meter diep meet.

Op 5 april 2016 werd op het Manitobaplein – voor het Stadhuis in Vriezenveen – het Oorlogsmonument onthuld.

Hieronder kunt u het proces van Jan-Carel lezen over hoe het beeld tot stand kwam en zijn gedachten achter het ontwerp.

Technische Informatie

Materiaal: Rojo Alicante (Rood Marmer)
Oorsprong: Spanje
Afmetingen: H. 300 x W. 250 x D. 100 cm
Gewicht sculptuur: 18.000 kg

Het achtergrond verhaal

“Mijn interpretatie van de opdracht luidt: vervaardig een monument ter vervanging van het vorige, gestolen ‘Dringend vermaan’ in een duurzaam, onderhoudsvriendelijk, weer- en vandalismebestendig materiaal. Daarbij is het een wens dat er een relatie wordt gelegd met het vorige ontvreemde beeld, waarbij het tevens als ontmoetingsplek op 4 mei moet dienen waarbij er een moment van bezinning tot stand kan komen.”

Multidimensionale aanpak

“Als eerste wil ik graag even uitleggen hoe ik als traditioneel en Multi-dimensionaal beeldhouwer begin aan een dergelijk ontwerp. Ik heb de bovenomschreven doelen ter hand genomen en ben gedoken in de geschiedenis van de Gemeente Twenterand. Daar kwam ik veel elementen tegen die belangrijk zijn geweest voor veel inwoners van de gemeente.

Gesprek met een vriend

Na mezelf te hebben ingelezen in de achtergrond, ben ik met een goede vriend van mij in gesprek gegaan. Hij spreekt vanuit zijn eigen ervaringen en die van anderen over de oorlog. Ook over zijn eigen onderduiktijd en over zijn neef die Auschwitz respectievelijk Bergen-Belsen en de laatste trein ‘het Verloren Transport’ heeft overleefd. Mijn vriend heeft meegewerkt aan het tot stand brengen van het “Digitaal Joods Monument” waarnaar wordt verwezen in de documentatie van het vorige, gestolen beeld.

Als laatst heb ik een Latijns Schriftgeleerde geraadpleegd die mij van extra informatie omtrent de term ‘Dringend vermaan’ voorzag.

2-Beeldhouwer-Jan-Carel-Koster-Oorlogsmonument-Vriezenveen
'Dringend Vermaan'

“De term ‘Dringend Vermaan’ is een afgeleide van de Latijnse tekst ‘Exhortare’. En wanneer je de Latijnse vertaling van het woord monument zelf bekijkt, blijkt dat ook dit woord nagenoeg dezelfde betekenis heeft, namelijk waarschuwen. Het woord monument is een afgeleide van het Latijnse werkwoord ‘monere’ dat waarschuwen betekent.

Hierdoor krijgt het ontvreemde monument voor mij een dubbele betekenis. De mensen die dit monument zien (hopelijk in een moment van bezinning), zullen door deze betekenis dieper induiken in de achtergrond van de sculptuur, waarbij de dubbele betekenis van het waarschuwen hen tot diepere bezinning kan voeren. Met deze waarschuwing wordt de toeschouwer dringend vermaand zich bewust te zijn van wat er allemaal kan gebeuren wanneer we ons niet inzetten voor een betere wereld waarin vrijheid van Godsdienst en meningsuiting een eerste vereiste is.

De vorige kunstenares heeft deze betekenis ook als leidraad gebruikt. Jammer genoeg kunnen we haar waarschuwing niet meer lijfelijk zien. Daarom is de wens om een relatie met het vorige beeld terug te zien in het nieuw te maken beeld voor mij niet als een pre, maar meer als een must geworden.

Hoe het ontwerp tot stand is gekomen

“In de bovenstaande schets zie je een groot marmeren blok van 3.00 meter hoog, ca. 2.50 meter breed en ruim 1.00 meter diep. In dit blok wil ik o.a. het beeld ‘Dringend vermaan’ uithouwen. Niet op de traditionele manier waarbij we het beeld weer in zijn geheel terugzien, maar juist andersom. Het blok blijft bestaan en het beeld in het blok houw ik eruit.

Hierdoor ontstaat er een grote leegte in de steen, groot genoeg om erin te kunnen staan en er doorheen te kunnen lopen.

Achter dit concept zitten meerdere symbolieken verborgen. Men kan dit in 1e instantie zien als de leegte van het ontvreemde beeld, maar ook de leegte die achterbleef door het deporteren c.q. fusilleren van de betreffende oorlogsslachtoffers. In de schaduw van dit beeld ontstaat er een silhouet waarin de gebogen houding kenmerkend is aan de gedachte wat deze figuur heeft meegemaakt en wat voor een leegte dit met zich heeft meegebracht voor de persoon zelf en zijn nabestaanden. Om die leegte extra te benadrukken heb ik in het ontwerp een vrouw getekend die de andere kant oploopt. (Hier kom ik later in de uitleg op terug).

Het monument dient zo geplaatst te worden dat de open zijde van de sculptuur naar het oosten en de andere zijde naar het westen is gericht. Hierdoor is bij de zonsopgang de leegte van het silhouet te zien in de schaduw van de sculptuur waarbij je meerdere betekenissen in de symboliek achter het woord leegte kan bedenken. Men kan op deze momenten in de sculptuur gaan staan, waarbij men eigenlijk plaatsneemt in de leegte die is achtergebleven van de oorlogsslachtoffers en zich op die manier, door het zien van zijn/haar eigen schaduw in het silhouet van “Dringend vermaan”, kan identificeren met de slachtoffers en hun nabestaanden.

Bij zonsondergang is de schaduw hierdoor als vanzelfsprekend aan de andere zijde te zien. De symboliek hierachter is dat men bij zonsopgang ook de schaduw van zichzelf ziet, maar dat er altijd licht schijnt aan het einde van de tunnel, men gaat het licht van de dag tegemoet. Het omgekeerde is het geval bij de zonsondergang waarbij het donker wordt en men bij zichzelf moet bedenken dat we moeten waken voor de donkere zijde van de samenleving.

Op deze manier ontstaat er een soort van interactie tussen de toeschouwer van de sculptuur, de ontvreemde sculptuur en de herinnering aan de oorlog en oorlogsslachtoffers. Hierbij vind ik het zelf het belangrijkst dat wanneer het beeld er zal staan op het plein voor het Gemeentehuis, kinderen ook in dit beeld gaan staan waardoor juist ook bij hen zich de vraag zal voordoen waarom dit beeld zo gemaakt is zoals het is. De ouderen onder ons die de oorlog hebben meegemaakt (en dit zijn er niet heel veel meer) herinneren zich alles nog, maar dit monument en wij als samenleving moeten er voor waken dat de gedachten aan deze gebeurtenissen levend blijven. En dit waarschuwen / vermanen begint bij onszelf door de jeugd hierin te betrekken.”

Tot slot

“Dit monument gaat vooral over de slachtoffers uit deze Gemeente, om ook hen te herinneren. Er zijn mensen bij die zijn opgepakt vanwege hun geloof, maar ook die zich hebben verzet tegen de 2e Duitse bezetting. (de 1e was in 1666 – inval van de Bisschop van Münster). Oorlogsmonument Vriezenveen | Beeldhouwer Jan-Carel Koster | Exhortare.

Ik denk dan ook even terug aan een brief die mij onder ogen kwam van dhr. Derk Smoes (1945), gericht aan zijn Lieveling, waarbij hij aangaf dat het spel was gespeeld en hij had verloren. Maar ook denkend aan de Joodse echtparen die zijn gedeporteerd naar o.a. Auschwitz waarbij ze bij aankomst werden gescheiden van elkaar en ze waarschijnlijk nooit meer contact hebben gehad.

O.a. dit afscheid heeft deze mensen gebroken, ze voelden zich net als Derk Smoes: verslagen. Wat voor een gevoel zal dit bij hen teweeg hebben gebracht. Juist dit gevoel wil ik benadrukken met deze sculptuur. Dit is een gevoel waarbij een ieder zich een voorstelling kan maken hoeveel pijn dat moet hebben gedaan. Om die reden heb ik ook een vrouwfiguur geschetst, die met eenzelfde gebogen hoofd als de mannelijke figuur de andere kant op loopt dan die waar haar partner heengaat.

De man verdwijnt in de schaduwzijde van het leven en zij staat als het ware op, waarbij ze, wanneer ze de oorlog overleefd heeft, altijd zal blijven vastzitten in de herinnering aan deze verschrikkelijke periode.

Dit is ook de reden dat ik haar maar half uit het blok marmer heb gehouwen. Dit symboliseert het vastzitten en willen ontsnappen aan de gedachte van de oorlog. Doch wanneer je mensen spreekt die een concentratiekamp of de oorlog in welke vorm dan ook overleefd hebben, zal blijken dat die ervaring als een blok aan het been hun verdere levensgang bij hen blijft.

De sculptuur is compleet gemaakt met de laatste symbolische verwijzing, namelijk met het oppakken of neerleggen van de dode duif. Dit is tevens een verwijzing naar het eerdere monument van Janny Brugman. Zij heeft die dode duif niet voor niets uitgebeeld. Zij wilde waarschijnlijk net als ik symboliseren dat oorlog dingen zoals liefde en vrede op aarde kapot maakt. Door de oorlog bestaat er nauwelijks een mogelijkheid meer om te communiceren. Want dit is waar een duif symbool voor staat, namelijk het communiceren tussen 2 werelden en het brengen van vrede en liefde. Het oppakken of neerleggen van de dode duif heeft dus wederom een dubbele betekenis in dit verhaal. De vrouw wil de gedachte aan liefde en vrede koesteren en neemt daarom de duif ter harte mee naar huis waarbij ze de dode duif respectvol begraaft. Maar je kunt het ook zo zien dat ze de duif neerlegt omdat ze zich gebroken en verloren voelt, waarbij het spel is gespeeld, zoals Derk Smoes in zijn brief aanhaalde. De vrede en liefde zijn naar haar gevoel verdwenen.

rojo alicante

Rojo Alicante (Rood marmer)

Rojo Alicante verwijst naar een soort rood marmer dat wordt gedolven in de regio Alicante in het zuidoosten van Spanje. Dit marmer staat bekend om zijn opvallende rode kleur met witte of gouden aderen en wordt veel gebruikt in verschillende architecturale en decoratieve toepassingen.

De namen van de slachtoffers

Aan de linkerzijde van het monument ontstaat door het ontwerp een grote vlakke zijde waarin een vlak wordt uitgehouwen ter grootte van een grijze plaat natuursteen. De namen van alle slachtoffers kunnen hierin worden uitgehouwen. Daarbij is er voldoende ruimte voor eventuele nieuwe namen. Voor meer informatie kun je de website van het 4 en 5 Mei comité raadplegen over dit kunstwerk.

Gouden-Porsche-Tafel-5-Beeldhouwer-Jan-Carel-Koster

Met de hand uithouwen

Geïnteresseerd?

Wil je een kunstwerk op maat laten maken? Er is een grote verscheidenheid aan mogelijkheden, van het type (edel)steen dat wordt gebruikt, afmetingen en personalisaties. Aarzel niet om contact op te nemen met Jan-Carel om uit te vinden wat er mogelijk is.

Beeldhouwer Jan-Carel Koster _ Diabas Zwevende fontein 5

Contact

Jan-Carel Koster

Schakel over naar

Jan-Carel Koster

Toegepaste kunst